Nhận biết cây thiếu dinh dưỡng qua lá: lá già hay lá non?
Muốn đoán đúng cây đang thiếu chất gì, bà con xem triệu chứng hiện ở lá già hay lá non trước. Sau đó mới xem kiểu vàng lá.
Tóm tắt nhanh
- Triệu chứng hiện ở lá già trước thì nghĩ tới đạm, lân, kali, magie.
- Triệu chứng hiện ở lá non và đọt trước thì nghĩ tới canxi, bo, sắt, kẽm, mangan, lưu huỳnh.
- Kiểm tra rễ và pH đất trước khi mua phân, vì rễ hư hoặc đất chua cũng làm vàng lá.
Câu hỏi đầu tiên: triệu chứng nằm ở đâu
Có những chất khi thiếu, cây rút được từ lá già chuyển lên nuôi lá non. Đó là các chất di động: đạm, lân, kali, magie. Vì vậy triệu chứng hiện ra ở lá già, lá phía dưới trước.
Các chất còn lại gần như "nằm yên" sau khi đã vào lá: canxi, bo, sắt, mangan, kẽm, đồng, và phần nào là lưu huỳnh. Thiếu những chất này thì lá non, đọt non biểu hiện trước.
Chỉ riêng bước này đã loại được một nửa khả năng.
Triệu chứng ở lá già
| Biểu hiện | Nghĩ tới |
|---|---|
| Lá vàng nhạt đều cả phiến, từ dưới lên; cây còi | Thiếu đạm |
| Lá xanh tối, có ánh tím hoặc đỏ đồng; rễ kém | Thiếu lân |
| Cháy khô từ chóp và mép lá vào trong | Thiếu kali |
| Thịt lá vàng, gân lá vẫn xanh (hình xương cá) | Thiếu magie |
Triệu chứng ở lá non và đọt
| Biểu hiện | Nghĩ tới |
|---|---|
| Lá non vàng trắng, gân còn xanh mảnh | Thiếu sắt |
| Lá non vàng lốm đốm giữa các gân, gân xanh rõ | Thiếu mangan |
| Lá nhỏ, hẹp, đốt ngắn, mọc chùm | Thiếu kẽm |
| Lá non vàng nhạt đều (giống thiếu đạm nhưng ở ngọn) | Thiếu lưu huỳnh |
| Đọt chùn, lá non méo, dày giòn; hoa rụng, trái nứt | Thiếu bo |
| Chóp lá non cháy, quăn; trái thối đít | Thiếu canxi |
Những thứ dễ nhầm với thiếu dinh dưỡng
Trước khi mua phân, hãy loại trừ các nguyên nhân sau, vì bón thêm sẽ không giải quyết được:
- Rễ hỏng. Úng nước, tuyến trùng (loài giun rất nhỏ trong đất, chích hút rễ) hoặc nấm thối rễ làm cây không hút được dù đất đủ chất. Hãy đào xem rễ.
- pH đất không phù hợp. Đất quá chua hoặc quá kiềm khóa dinh dưỡng lại. Xem bài pH đất.
- Bón mất cân đối. Bón quá nhiều kali cản cây hút magie và canxi; quá nhiều lân cản kẽm.
- Bệnh virus, nhện, bọ trĩ. Thường gây khảm (lá loang lổ vàng xanh), xoăn lá, không đối xứng, xuất hiện rải rác từng cây chứ không đồng loạt.
- Ngộ độc thuốc hoặc phân bón lá. Xuất hiện đột ngột sau khi phun, theo vệt phun.
Thừa chất cũng có triệu chứng
Bón dư cũng làm cây có biểu hiện lạ, và bà con dễ nhầm với thiếu chất.
- Thừa đạm: lá xanh đậm, to và mềm, cây vươn dài, dễ đổ ngã, sâu bệnh nhiều hơn, ra hoa chậm.
- Thừa bo: mép và chóp lá già vàng rồi cháy khô. Bo là chất dễ bón quá tay.
- Ngộ độc mangan trên đất chua: lá già có nhiều đốm nâu nhỏ, mép lá vàng.
- Đất hoặc nước tưới bị mặn: cháy mép lá từ lá già, cây còi dù đủ nước.
Việc làm ngay
- Quan sát 10–20 cây ở nhiều chỗ trong vườn, ghi lại vị trí lá và kiểu triệu chứng, chụp ảnh.
- Kiểm tra rễ và độ ẩm đất.
- Đo pH đất. Nếu có điều kiện, gửi mẫu đất và mẫu lá đi phân tích. Đây là cách cho kết quả chắc chắn nhất.
- Xử lý từng bước, một thay đổi mỗi lần, và theo dõi lá mới ra. Lá đã hỏng thường không xanh lại.
Muốn hiểu vì sao mỗi chất gây ra triệu chứng khác nhau, đọc bài 17 nguyên tố dinh dưỡng thiết yếu.
Câu hỏi thường gặp
Lá vàng có phải lúc nào cũng do thiếu đạm không?
Không. Thiếu đạm làm lá già vàng đều từ dưới lên. Lá vàng còn do thiếu magie, sắt, lưu huỳnh, do rễ hư, úng nước, đất chua hoặc bệnh virus. Bà con xem vị trí lá vàng và kiểu vàng trước khi kết luận.
Vì sao thiếu sắt hiện ở lá non còn thiếu đạm hiện ở lá già?
Đạm di chuyển được trong cây. Khi thiếu, cây rút đạm từ lá già lên nuôi lá non nên lá già vàng trước. Sắt gần như không di chuyển sau khi đã vào lá, nên lá mới ra là nơi thiếu trước.
Lá đã vàng có xanh lại sau khi bón phân không?
Lá thiếu đạm hoặc magie nhẹ có thể xanh lại một phần. Lá đã cháy mép hoặc biến dạng thì không hồi phục. Bà con theo dõi lá mới ra để biết cách xử lý có đúng hay không.
Nguồn tham khảo
- Marschner P. (chủ biên), 2012. Marschner's Mineral Nutrition of Higher Plants, ấn bản thứ 3. Academic Press.
- Bergmann W., 1992. Nutritional Disorders of Plants: Development, Visual and Analytical Diagnosis. Gustav Fischer Verlag.