17 nguyên tố dinh dưỡng thiết yếu của cây trồng
Cây cần đúng 17 nguyên tố để sống và cho năng suất. Bài này giải thích từng nhóm, vai trò chính và vì sao thiếu một chất nhỏ cũng kéo tụt cả vụ.
Tóm tắt nhanh
- Cây cần 17 nguyên tố: 3 chất lấy từ không khí và nước, 14 chất lấy từ đất và phân bón.
- Chất đang thiếu nhất sẽ quyết định năng suất, dù các chất khác bón dư.
- Đo pH đất trước khi mua thêm vi lượng, vì nhiều khi đất có đủ mà cây không hút được.
Thế nào là nguyên tố "thiết yếu"
Một nguyên tố được gọi là thiết yếu khi có đủ ba điều. Thiếu nó thì cây không hoàn thành được vòng đời. Không chất nào khác thay thế được nó. Nó trực tiếp tham gia vào hoạt động sống của cây.
Đến nay khoa học cây trồng công nhận 17 nguyên tố như vậy.
Ba nguyên tố đầu tiên là cacbon (C), hydro (H) và oxy (O). Cây lấy chúng từ không khí và nước, và chúng chiếm phần lớn khối lượng chất khô của cây. Người trồng không phải bón, nhưng phải lo đủ nước, đủ ánh sáng và đất thoáng khí để cây lấy được.
14 nguyên tố còn lại cây hút từ đất và phân bón, chia thành ba nhóm theo lượng cây cần.
Đa lượng: đạm, lân, kali
| Nguyên tố | Vai trò chính | Khi thiếu thường thấy |
|---|---|---|
| Đạm (N) | Thành phần của đạm thực vật và diệp lục; quyết định sinh trưởng thân lá | Lá già vàng đều, cây còi, đẻ nhánh kém |
| Lân (P) | Năng lượng, phát triển rễ, phân hóa mầm hoa | Rễ kém, lá già xanh tối hoặc ánh tím, chậm ra hoa |
| Kali (K) | Điều tiết nước, vận chuyển đường về trái, tăng chống chịu | Cháy mép lá già, trái nhỏ, nhạt, cây dễ đổ ngã |
Trung lượng: canxi, magie, lưu huỳnh
- Canxi (Ca) xây vách tế bào, giúp mô cứng chắc. Thiếu canxi gây thối đít trái ở cà chua, ớt; nứt trái, cháy đọt non.
- Magie (Mg) nằm ở trung tâm phân tử diệp lục. Thiếu magie làm lá già vàng phần thịt lá trong khi gân còn xanh.
- Lưu huỳnh (S) tham gia tạo đạm thực vật và tinh dầu (hành, tỏi, cải). Thiếu lưu huỳnh làm lá non vàng nhạt đều.
Vi lượng: cần rất ít nhưng không thể thiếu
Gồm sắt (Fe), mangan (Mn), kẽm (Zn), đồng (Cu), bo (B), molypden (Mo), clo (Cl) và niken (Ni). Cây chỉ cần vài gam đến vài trăm gam mỗi ha, nhưng thiếu chúng thì các men trong cây không hoạt động được.
- Sắt, mangan: tạo diệp lục và quang hợp. Thiếu thì lá non vàng, gân xanh.
- Kẽm: tạo chất điều hòa sinh trưởng. Thiếu thì lá nhỏ, đốt ngắn, chùn đọt.
- Bo: nuôi phấn hoa, vận chuyển đường. Thiếu thì rụng hoa, trái méo, nứt, đỉnh sinh trưởng chết.
- Đồng: tham gia quang hợp và hóa gỗ. Molypden: giúp cây dùng được đạm nitrat và giúp vi khuẩn nốt sần cố định đạm. Clo: cân bằng nước. Niken: giúp cây chuyển hóa urê.
Quy luật cái thùng gỗ
Chất đang thiếu nhất sẽ quyết định năng suất, dù các chất khác được bón dư. Bà con hình dung một thùng gỗ ghép từ nhiều thanh: nước chỉ dâng tới thanh ngắn nhất. Bón thêm đạm khi cây đang thiếu kali hay kẽm thì chỉ tốn tiền, thậm chí cây yếu hơn và dễ sâu bệnh hơn.
Cây lấy dinh dưỡng bằng cách nào
Rễ cây chỉ hút được dinh dưỡng khi chất đó đã tan trong nước của đất. Vì vậy đất khô thì cây đói, dù phân vẫn nằm trong đất. Rễ cũng cần không khí để thở, nên đất úng nước hoặc bị nén chặt làm rễ hút kém đi.
Lá cũng hút được dinh dưỡng, nhưng với lượng nhỏ. Phân bón lá phù hợp để bổ sung nhanh vi lượng hoặc cứu cây lúc rễ yếu. Đạm, lân, kali cây cần với lượng lớn nên vẫn phải bón qua gốc.
Việc làm ngay
- Bón cân đối đa lượng theo nhu cầu từng giai đoạn của cây thay vì chỉ chạy theo đạm.
- Đừng bỏ quên trung lượng, nhất là trên đất chua, đất cát và vườn cây ăn trái lâu năm.
- Kiểm tra pH đất trước khi nghĩ tới bổ sung vi lượng: nhiều trường hợp đất không thiếu, chỉ là cây không hút được.
- Học cách nhận biết triệu chứng thiếu dinh dưỡng trên lá để phát hiện sớm.
Câu hỏi thường gặp
Cây trồng cần bao nhiêu nguyên tố dinh dưỡng?
Cây cần 17 nguyên tố thiết yếu. Ba nguyên tố cacbon, hydro, oxy cây lấy từ không khí và nước. Mười bốn nguyên tố còn lại cây hút từ đất và phân bón.
Đa lượng, trung lượng và vi lượng khác nhau ở điểm nào?
Ba nhóm khác nhau ở lượng cây cần, còn mức quan trọng thì như nhau. Cây cần đa lượng tính bằng chục đến trăm ký mỗi ha, vi lượng chỉ tính bằng gam. Thiếu chất nào cây cũng giảm năng suất.
Silic có phải là nguyên tố thiết yếu không?
Silic chưa được xếp vào nhóm 17 nguyên tố thiết yếu cho mọi loại cây. Khoa học xếp silic vào nhóm nguyên tố có lợi. Silic giúp lúa, mía và một số cây khác cứng cây, chống chịu tốt hơn.
Nguồn tham khảo
- Marschner P. (chủ biên), 2012. Marschner's Mineral Nutrition of Higher Plants, ấn bản thứ 3. Academic Press.
- Arnon D.I., Stout P.R., 1939. The essentiality of certain elements in minute quantity for plants with special reference to copper. Plant Physiology 14(2): 371–375.
- Brown P.H., Welch R.M., Cary E.E., 1987. Nickel: a micronutrient essential for higher plants. Plant Physiology 85(3): 801–803.