Nguyên tắc 4 đúng khi dùng thuốc bảo vệ thực vật
Đúng thuốc, đúng lúc, đúng liều lượng và nồng độ, đúng cách. Làm sai một điều là tốn tiền thuốc mà sâu bệnh vẫn còn.
Tóm tắt nhanh
- Bốn đúng là đúng thuốc, đúng lúc, đúng liều lượng và nồng độ, đúng cách.
- Tăng liều hay giảm liều đều làm sâu bệnh kháng thuốc (lờn thuốc) nhanh hơn.
- Nhãn thuốc là căn cứ cuối cùng, kể cả thời gian cách ly trước khi thu hoạch.
Vì sao phải nhắc lại điều tưởng ai cũng biết
Nhiều trường hợp phun xong không thấy hiệu quả là do dùng sai một trong bốn điều dưới đây, dù thuốc vẫn là thuốc thật. Dùng sai còn tạo ra sâu bệnh kháng thuốc, khiến những vụ sau tốn kém hơn.
1. Đúng thuốc
- Xác định đúng đối tượng gây hại trước. Thuốc trừ sâu không trị được bệnh nấm; thuốc trừ nấm không trị được bệnh do vi khuẩn hay virus. Xem bài phân biệt bệnh do nấm, vi khuẩn hay virus.
- Chọn thuốc có đăng ký trên đúng cây trồng và đúng đối tượng đó, ghi rõ trên nhãn. Thuốc phải thuộc danh mục được phép sử dụng tại Việt Nam.
- Ưu tiên thuốc chọn lọc, ít độc với người, thiên địch và ong. Ưu tiên thuốc sinh học khi mật độ sâu bệnh (số sâu, số vết bệnh trên một cây hoặc một khoảnh vườn) còn thấp.
2. Đúng lúc
- Phun khi sâu bệnh đạt ngưỡng cần phòng trừ, không phun định kỳ theo lịch khi chưa có gì.
- Với sâu: hiệu quả nhất khi sâu còn tuổi nhỏ. Với bệnh nấm: phun khi bệnh mới chớm hoặc khi thời tiết thuận lợi cho bệnh.
- Phun lúc trời mát, sáng sớm hoặc chiều muộn. Tránh giữa trưa nắng gắt, lúc gió lớn hoặc sắp mưa.
- Tránh phun khi cây đang nở hoa rộ để bảo vệ ong và côn trùng thụ phấn.
- Tuân thủ thời gian cách ly: số ngày tối thiểu từ lần phun cuối đến khi thu hoạch, ghi trên nhãn.
3. Đúng liều lượng và nồng độ
- Pha đúng lượng thuốc và đúng lượng nước ghi trên nhãn. Tăng liều làm sâu kháng thuốc nhanh hơn, hại cây và để lại dư lượng (phần thuốc còn sót trong nông sản). Giảm liều cũng tạo kháng thuốc.
- Dùng dụng cụ đong có vạch chia, không ước lượng bằng nắp chai.
- Phun đủ lượng nước để thuốc phủ đều.
4. Đúng cách
- Phun vào nơi sâu bệnh cư trú: rầy nâu ở gốc lúa, nhện và bọ trĩ ở mặt dưới lá, đọt non.
- Chỉ phối trộn các thuốc khi nhãn cho phép; thử trước với lượng nhỏ. Không trộn nhiều loại "cho chắc".
- Luân phiên thuốc theo nhóm cơ chế tác động, tức là đổi sang thuốc diệt sâu bệnh theo cách khác. Đổi tên thương mại thôi thì chưa đủ. Hai thuốc khác tên nhưng cùng hoạt chất hoặc cùng nhóm thì coi như chưa đổi. Mã nhóm cơ chế (IRAC với thuốc sâu, FRAC với thuốc bệnh) ngày càng được in trên nhãn.
Đọc nhãn thuốc: những dòng phải xem
- Tên hoạt chất và hàm lượng. Đây mới là thứ diệt sâu bệnh. Hai chai khác tên thương mại có thể cùng một hoạt chất.
- Dạng thuốc. Chữ viết tắt sau tên thuốc cho biết dạng thuốc. EC là nhũ dầu (dạng dầu, pha vào nước thành màu trắng sữa). SC là huyền phù (dạng sệt, phải lắc đều trước khi đong). WP là bột thấm nước. WG là hạt phân tán trong nước. Dạng bột và dạng hạt cần khuấy tan trong ít nước trước khi đổ vào bình.
- Cây trồng và đối tượng phòng trừ. Thuốc chỉ được dùng cho cây và sâu bệnh ghi ở mục này.
- Liều lượng và lượng nước phun.
- Thời gian cách ly.
- Vạch màu và hình cảnh báo độ độc ở cuối nhãn. Thuốc càng độc thì bà con càng phải cẩn thận khi pha và phun.
- Ngày sản xuất và hạn dùng.
An toàn cho người phun
- Mang đủ bảo hộ: khẩu trang, kính, găng tay, quần áo dài, ủng.
- Không ăn uống, hút thuốc khi đang pha và phun. Phun xuôi chiều gió.
- Tắm rửa, thay quần áo ngay sau khi phun. Giặt riêng đồ bảo hộ.
- Cất thuốc trong tủ có khóa, xa tầm tay trẻ em, xa thực phẩm và nguồn nước.
- Vỏ bao bì: súc rửa ba lần, đổ nước súc vào bình phun, rồi bỏ vào bể chứa bao bì thuốc ở đồng ruộng. Không vứt xuống kênh mương, không tái sử dụng.
Việc làm ngay
- Đọc lại nhãn chai thuốc đang dùng: cây trồng, đối tượng, liều lượng, thời gian cách ly.
- Sắm một ca đong có vạch chia để pha thuốc.
- Ghi sổ ngày phun và tên hoạt chất để lần sau đổi nhóm thuốc.
Thuốc là cách dùng sau cùng
Bốn đúng giúp dùng thuốc hiệu quả, nhưng cách tiết kiệm nhất là ít phải dùng thuốc. Đọc tiếp bài quản lý dịch hại tổng hợp (IPM).
Câu hỏi thường gặp
Nguyên tắc 4 đúng gồm những gì?
Bốn đúng gồm đúng thuốc, đúng lúc, đúng liều lượng và nồng độ, đúng cách. Đây là nguyên tắc dùng thuốc bảo vệ thực vật được ngành nông nghiệp Việt Nam khuyến cáo.
Thời gian cách ly là gì?
Thời gian cách ly là số ngày ít nhất tính từ lần phun cuối đến ngày thu hoạch, được ghi trên nhãn thuốc. Giữ đúng thời gian này thì dư lượng thuốc trong nông sản xuống dưới mức cho phép.
Phun thuốc xong gặp mưa có phải phun lại không?
Việc này tùy loại thuốc và khoảng thời gian từ lúc phun đến lúc mưa. Nhiều nhãn thuốc có ghi thời gian cần khô ráo sau khi phun. Bà con xem nhãn, quan sát lại sâu bệnh sau vài ngày rồi mới quyết định, không phun lại ngay theo thói quen.
Nguồn tham khảo
- Luật Bảo vệ và kiểm dịch thực vật số 41/2013/QH13.
- Thông tư số 21/2015/TT-BNNPTNT về quản lý thuốc bảo vệ thực vật (đã được sửa đổi, bổ sung).
- FAO và WHO, 2014. The International Code of Conduct on Pesticide Management.
- Bảng phân loại cơ chế tác động của IRAC (thuốc trừ sâu) và FRAC (thuốc trừ bệnh).